(i) வாடைக்காலத்தில் கோவலர்கள், தம் நிரைகளைக் காக்க பழகிய நிலத்தைவிட்டு மேட்டு நிலத்தை அடைந்தனர்.
(ii) உடலில் பட்ட குளிரைப் போக்கக் கோவலர் பலர் ஒன்றுசேர்ந்தனர்.
(iii) தீயை மூட்டிச் சுற்றி அமர்ந்து, தீயில் கைகளைக் காயவைத்துக் கன்னத்தில் வைத்துக்கொண்டனர்.
(iv) எனினும், குளிர் நீங்காது, மேல்வாயும் கீழ்வாயும் நடுங்கி, பற்கள் பறையடிப்பன போல் மோதி ஒலி உண்டாக்கின.

(i) உழவர்கள், முறையான ஏட்டுக்கல்வி பயிலாதவர்கள்.
(ii) இயற்கையே அவர்களின் பாடப்புத்தகம்; காணும் காட்சியே பாடம்.
(iii) காட்சிவழி கற்கின்ற அனுபவமே அவர்கள் பெறும் அறிவு.
(iv) உழவன் ஒருவன் புலர்காலைப் பொழுதில் நிலம் நோக்கிச் செல்கிறான்.
(v) வழியில் ஒரு மூங்கில் இலைமீது, வெண்ணிறப் பனித்துளி படிந்திருக்கிறது.
(vi) இப்பனித்துளி கதிரவன் தோன்றியதும், சூரியக்கதிர்களால் உறிஞ்சப்பட்டுவிடும் என உழவன் சிந்திக்கிறான்.
(vii) படித்தறியாத உழவன், எதுகை மோனையோடு பாடுகிறான்.
''மூங்கில் இலைமேலே
தூங்கும் பனிநீரே !
தூங்கும் பனிநீரை
வாங்கும் கதிரோனே !''
(viii) இதன் தொடர்ச்சியாய் அய்யப்பமாதவன் பாடல் அமைந்துள்ளது.
"நீர் நிலைகளிலிருந்து உதடுகள் குவித்து
உறிஞ்சுகின்றன ஒளிக்கதிர்கள்” என்கிறார்.
(ix) கதிரவன், தன் வெண்ணிறக் கதிர்களால், நீர்நிலைகளில் உள்ள நீரை உறிஞ்சி, ஆவியாய் மேலெழும்பச் செய்கிறான், என்கிறார் அய்யப்பமாதவன்.
(x) கவிஞர்களின் கவிவடிவமும் நிகழிடமும் வேறுபட்டாலும் கருத்து ஒருநிலைப்பட்டிருக்கும் கவிநயம் கண்டு மகிழ்வோம்.

பகலெல்லாம் வெண்ணிற ஒளி வீசி வெப்பத்தைத் தருகிறான், கதிரவன்.
மாலையில் மேற்குத்திசையில், செந்நிற ஒளி பரப்பி வானத்தைச் செம்மை ஆக்குகிறான்.
அக்காட்சி, சிவப்பு நிறத்தில் பூக்கள் பூத்த பூக்காடு போல இருப்பதாய் சிற்பி கூறுகிறார்.

இனநிரை - இனம் + நிரை
(i) 'மவ்வீறு ஒற்றழிந்து உயிர்ஈறு ஒப்பவும்' என்னும் விதிப்படி, 'ம' கரமெய் (ம்) கெட்டது. ன(ன் + அ) உயிர் ஈறாய் நின்றது.
(ii) வருமொழி முதலில் மெல்லின 'ந'கரம் வந்ததால் இயல்பாய்ப் புணர்ந்தது. இன + நிரை - இனநிரை.

(i) தொடர்மழை பெய்துகொண்டிருந்த மழைக்காலம் அது.
(ii) மேகங்களை விலக்கிக்கொண்டு சூரியன் தோன்றியது.
(iii) அதுவரை மழைமேகத்தால் மறைப்புண்டிருந்த சூரியக்கதிர்களின் வெண்ணிற ஒளி எங்கும் பரவியது.
(iv) மழையால் இருள் சூழப்பட்ட நகரம், பட்டை தீட்டப்பட்ட வைரம் போல 'வெள்ளை வெளேர்’ என்று பளிச்சென்றிருந்தது.

பொன்னிறப் பூக்காடோ! : மேற்கில், மாலையில் மறையும் கதிரவன் செந்நிற ஒளியால் வானத்தைச் செந்நிறமாக்கியது. அது செந்நிறப் பூக்கள் பூத்த பூக்காடு போல் விளங்குகிறது.
வருந்தி உழைக்கும் பாட்டாளி ! : வருந்தி உழைப்பதால் தொழிலாளர்களின் கரங்களில் சிவப்பேறியுள்ளது; தோள்களில் முத்துமுத்தாய் வியர்வை தோன்றுகின்றது.
கவி பாட நீயே துணை ! : அந்திவானத்தின் செந்நிறக்காட்சி, உழைப்பாளர்களின் உழைப்பு ஆகியவற்றைப் பாடக் கிடைத்த செந்தமிழே எனக்குத் துணை.
சங்கத்தில் வீற்றிருந்த தமிழரசி ! : உள்ளத்து உணர்வுகளை வெளிப்படுத்தும் தமிழ், பல நூல்கள் உருவாகக் காரணமாய் இருந்தது. சிறப்புமிக்க தமிழ், பாண்டியர் அமைத்த முச்சங்கங்களில் அரசியாய் கொலுவிருந்தது.
அந்த நாளும் வந்திடாதோ ! : மொழியைப் போற்றி வளர்த்த புலவர்களும், அவர்களுக்கு ஆதரவளித்த பாரி போன்ற வள்ளல்களும் வாழ்ந்தனர். அத்தகைய சிறப்புகள் மீண்டும் வரத் தமிழ்க்குயிலே கூவிடு.
சிங்கமே, தடைகளைத் தகர்த்திடு ! : சிங்கம் தன்னை அடைத்து வைத்திருக்கும் கூண்டினை உடைத்து வெளியேறும். அதுபோல், பொதிகை மலையில் தோன்றிய தமிழே, உன் வளர்ச்சிக்குத் தடையாய் இருப்பவற்றைத் தகர்த்திடு.

சினம்என்னும் சேர்ந்தாரைக் கொல்லி இனம்என்னும்
ஏமப் புணையைச் சுடும்.

1. முடிந்தால் தரலாம் - இயன்றால் தரலாம்.
2. முடித்தால் தரலாம் - சொன்னபடி முடித்தால் தரலாம்

தலைமுறையினர்.

பகுதிகளில்

பன்மொழி அறிவு என்பது ஞானவீட்டின் வாயில் ஆகும்.

(அ) ​​​​​​​வியர்வை வெள்ளம் (வியர்வை ஆகிய வெள்ளம்), தமிழ்க்குயில் (தமிழாகிய குயில்) - உருவகங்கள்.

(அ) விளங்கு + இ
விளங்கு – பகுதி; இ - வினையெச்ச விகுதி.

அ)  உடைத்தெழுந்த - உடைத்து + எழுந்த
i) 'உயிர்வரின் உக்குறள் மெய்விட்டோடும்' என்ற விதிப்படி
'உ'- நீங்கியது
து = த் + உ
= உடைத்த + தெழுந்த
ii) 'உடல் மேல் உயிர் வந்து ஒன்றுவது
இயல்பே'
→ என்ற விதிப்படி
த் + எ = 'தெ' ஆனது
= உடைத்தெழுந்த
= என்று புணர்ந்தது

ஓங்கலிடை வந்து உயர்ந்தோர் தொழ விளங்கி
ஏங்கொலிநீர் ஞாலத்(து) இருளகற்றும் - ஆங்கவற்றுள்
மின்னேர் தனியாழி வெங்கதிரொன்(று) ஏனையது
தன்னேர் இலாத தமிழ்!

எந்நன்றி கொன்றார்க்கும் உய்வுண்டாம்; உய்வில்லை
செய்ந்நன்றி கொன்ற மகற்கு.*

செய்யாமல் செய்த உதவிக்கு வையகமும்
வானகமும் ஆற்றல் அரிது.*