உற்பத்தி தொழிலும், சேவைத் தொழிலும் நகரங்களை மையமாகக் கொண்டு இயங்கும் தொழில்கள் ஆகும்.

(i) பழங்காலத்தில் வேட்டையாடிகாக, உணவுசேகரிப்பாளர்கள் வாழ்ந்து வந்த மக்கள். படிப்படியாக வோண்மை செய்யக் கற்றுக்கொண்டனர்.
(ii) வேளாண்மை செய்வதற்கு வசதியாக நீர் நிலைகள் அருகே குடியிருப்புகளை அமைத்துக் கொண்டு அங்கேயே நிரந்தரமாகக் குடியேறினர்.
(iii) இல்லாறு குடியேறிய இடங்களே கிராமம் ஊர் என்று வளர்ச்சியடைந்தன.

உபரியான பொருட்களை வாங்குவதும் விற்பதும் வணிகம் எனப்படும்.

ஒரு பண்டத்திற்குப் பதிலாக மற்றொரு பண்டத்தை மாற்றிக்கொள்வது பண்டமாற்றுமுறை எனப்படுகிறது.
எ.கா. ஒரு முட்டை அரிசிக்குப் பதிலாக தேலைவான அவை துணியைப் பெற்றுக்கொள்வது போலாகும்.

கிராமங்களில் வாரம் அல்லது மாதம் ஒருமுறை பொதுவான ஓர் இடத்தில் குறிப்பிட்ட நேரத்திற்கு மக்களின் தேவைக்கேற்ப குறிப்பிட்ட பொருள்களை ஒருங்கிணைத்து விற்பனை செய்யும் இடம் தான் சந்தை என அழைக்கப்படுகிறது 

நகரங்களின் அம்சங்கள் :
(i) மக்கள் தொகை மற்றும் அடர்த்தி அதிகம்.
(ii) நான்குவழிச் சாலைகள், மேம்பாலங்கள், வானுயர்ந்த கட்டடங்கள் மற்றும் பூங்காக்கள்.
(iii) அரசு அலுவலகங்கள், கல்வி நிறுவனங்கள் மற்றும் நவீன மருத்துவமனைகள்,
(iv) பெரிய தொழிற்சாலைகள் மற்றும் தொழில்நுட்பமையங்கள்,
(v) லேலைலாய்ப்புகள், மாத ஊதியம், நிரந்தரவருமானம், அடிப்படைக் கட்டமைப்பு வசதிகள் போன்றவை நகரத்தின் சிறப்பம்சங்கள் ஆகும்.

வேளாண் அடிப்படைத் தொழிற்சாலைகள் :
(i) பருத்தி தொழிற்சாலை
(ii) சர்க்கரை தொழிற்சாலை
(iii) உணவு பதப்படுத்துதல் தொழிற்சாலை
காடுசார்ந்த தொழிற்சாலைகள் :
(i) காரிதத் தொழிற்சாலை
(ii) மரச்சாமான்கள் தயாரிக்கும் தொழிற்சாலை
(iii) கட்டுமானப்பொருட்கள் உற்பத்தி தொழிற்சாலை
கனிமத் தொழிற்சாலைகள் :
(i) சிமெண்ட்
(ii) இரும்பு
(iii) அலுமினியம் போன்ற தொழிற்சாலைகள்
கடல்சார் தொழிற்சாலைகள் :
கடல் உணவு பதப்படுத்தும் தொழிற்சாலைகள்.

முதல்நிலைத் தொழில்கள்
(i) வேளாண்மை
(ii) கால்நடை வளர்த்தல்
(iii) மீன்பிடித்தல்
(iv) களிமங்கள், நாதுப்பொருட்கள் போன்ற மூலப்பொருட்களைச் சேகரித்தல்
(v) கணிகள் கொட்டைகள், தேன், மூலிகைகள் ரப்பர். பிசின் போன்றவற்றைச் சேகரித்தல்.
(vi) மரம் வெட்டுதல்