i) சமுத்திர குப்தரே 'கவிராஜா' என்று புகழ்பெற்ற காளிதாசர் இயற்கை அழகை எழுதிய கவிஞர். சகுந்தலம் மளவிகாக்னிமித்ரம் விகரமோர் வசியம் ஆகியவை இவரது புகழ்பெற்ற நாடகங்கள். சூத்ரகரின் மிருச்சகடிகம் 
ii) விசாகதத்தரின் முத்ராராட்சசம், தேவி சந்திரகுப்தர் ஆகியப்படைப்புகள் வெளியாயின.
iii) அதே சமயம் அதிகம் புகழ் பெறாத நாடக ஆசிரியர்கள், கவிஞர்களின் படையெடுப்புக்கு இலக்கிய மதிப்பீடுகளுக்கு பங்காற்றின.

உள்நாட்டு பூசல்களும் அரச குடும்பத்தில் கருத்து வேறுபாடுகளும் அதன் வீழ்ச்சிக்கு காரணமாயின.
பிற்காலத்திய குப்த அரசர்கள் பௌத்தத்தைக் கடைப்பிடித்தும் இவர்கள் பேரரசை விரிவுபடுத்துவதிலோ, ராணுவ படையெடுப்புகாலிலே கவனம் செலுத்தாததும் பேரரசை பலவீனப்படுத்தியது.
அத்ததுடன் வெளிநாட்டிலிருந்து மேற்கொள்ளபட்ட படையெடுப்புகள், சிற்றரசர்கள் பலமாக உருவானது ஆகியன அனைத்தும் சேர்ந்து குப்தப் பேரரசு வீழக் காரணமாகின.
ஹூணர்களின் படையெடுப்பால் கருவூலம் காலியானது. பிற்கால குப்த அரசர்கள் வலிமை குன்றியது. ஆகியன குப்த பேரரசின் வீழ்ச்சிக்கு காரணங்களாயின.

சுழியம் என்ற கருத்தாக்கத்தை கண்டு பிடித்தது இக்காலகட்டத்தின் அறிவியலாளர்களையே சாரும்.
ஆரியப்பட்டர்:
சூரிய சித்தாந்தா என்ற நூலில் சூர்யா கிரகணங்கள் உண்மையான காரணங்களை ஆராய்ந்தார்.
தனது 'ஆர்யபட்டீயம்' என்ற நூலில் கணிதம் கோணவியல், அல்ஜீப்ரா ஆகியவற்றை பற்றி குறிப்பிடுகிறது.
வராகமிகிரர்:
வராகமிகிரரின் பிருஹத் சம்ஹிதா என்ற நூல் வானவியல், புவியியல், தாவரவியல் இயற்கை வரலாறு ஆகியவற்றிற்கான கலை களஞ்சியமாகும். பஞ்சசித்தாந்திகா, பிருஹத் ஜாதகா ஆகியவை இவரது மற்ற படைப்புகளாகும்.
பிரம குப்தர்:
கணிதம் மற்றும் வானவியலுக்கான முக்கிய நூல்களான 'பிருமஸ்புத - சித்தாந்த, கண்டாகாதீயாக' ஆகிய நூல்களை எழுதியுள்ளார்.

விக்ரமசீலா பீகாரில் பாகல்பூர் மாவட்டத்தில் உள்ளது.
பாலர் வம்சத்தை சேர்ந்த 'தர்மபாலர்' விக்ரமசீலா என்ற பௌத்த மடாலயத்தை நிறுவினார்.
இது பின்னாளில் விக்ரமசீலா பல்கலைக்கழகமாக உருவெடுத்தது.
தர்மபாலர் புத்த மதத்தின் பெரும ஆதரவாளராக இருந்த படியால், விக்ரமசீலாவில் பௌத்த கொள்கைகளையும் பண்பாட்டையும் போதிக்க வழி வகை செய்தார்.
இங்கு அதிஷா, சரகர், திலோபா போன்ற அறிஞர்கள் கல்வியைப் போதித்தனர்.

குப்தரின் நிர்வாக முறை:
குப்தரின் ஆட்சியில் அரசியல் அதிகார படிநிலைகள் காணப்பட்டன. வழங்கப்பட்டன. பட்டங்கள் மேலதிகாரம், கீழ்ப்படிதல் ஆகிய உறவுகளின் வழியாக அதிகார படிநிலைகளை அறிய முடிகிறது.
அமைச்சர்கள், அதிகாரிகள்:
முத்திரைகள் கல்வெட்டுகள் போன்றவற்றில் பதிவிடப்பட்டுள்ளவை அதிகாரிகளின் படிநிலைகளும் அவர்களது படிநிலைகளும் ஆகும்.
அமைச்சர் குழு.
குப்த அரசர்களுக்கு ஒரு அமைச்சர் குழு உதவி புரிந்து அலகாபாத் கல்வெட்டு சபா என்ற ஒரு குழு குறித்து கூறுகிறது.

i) ஸ்கந்தகுப்தரின் ஆட்சியின்போது ஹூணர்கள் வடமேற்கு இந்தியாவின் மீது படையெடுத்தார்கள்
ii) ஸ்கந்தகுப்தர் ஹூணர்களை விரட்டினாலும், குப்தர்களின் கருவூலம் காலியானது.
iii) ஆறாம் நூற்றாண்டில் ஹூணர்கள் மாளவம், குஜராத், பஞ்சாப், காந்தாரா ஆகியவற்றை கைப்பற்றினார்
iv) ஹூணர்களின் படையெடுப்பால், நாட்டின் மெது குப்தர்களின் பிடி தளர்ந்தது,

i) விவசாயிகளின் நிலைமையை கீழ் நிலையில் இருந்தது.
ii) சாதி காரணமாகவும், நிலங்களும் உரிமைகளும் மற்றவர்களுக்கு வழங்ப்பட்டதாலும் மானியங்கள் வழங்கப்பட்டதன் காரணமாகவும் அவர்கள் கொத்தடிமைகளின் நிலைக்கு தலைப்பட்டனர்.
iii) அப்போதிருந்த குத்தகை முறைப்படி குத்தகைதாரர்கள் நிலையான குத்தகைதாரர்கள் அல்ல
iv) மாறாக எப்போது வேண்டுமானலும் குத்தகையைவிட்டு வெளியேற்றப்படும் நிலையில் இருந்தார்கள்
v) விவசாயிகள் பலவிதமான வரிகளையும் கட்ட வேண்டி இருந்தது.

i) மெஹ்ரோலி இரும்புத் தூண் கல்வெட்டு சமுத்திரகுப்தரின் சாதனைகளை குறிக்கிறது.
ii) அலகாபாத் தூண் கல்வெட்டு சமுத்திரகுப்தரின் ஆட்சி அவரது ஆளுமை சாதனைகள் ஆகியவற்றை விளக்குகிறது.
iii) இதனை பொறித்தவர் ஹரிசேனர்
iv) இது 33 வரிகளில் நாகரி வரிவடிவத்தில் சமஸ்கிருதத்தில் எழுதபட்டது.

இரண்டாம் சந்திரகுப்தர் ஆட்சிக்காலத்தில் சீன அறிஞர் பாஹியான் இந்தியாவிற்கு வந்தார். மதுராவை பற்றி சில தகவல்களை அளிக்கிறார்.
மதுராவில் மக்கள் தொகை அதிகம் அவர்கள் மகிழ்ச்சியாக இருந்தனர்
அவர்கள் தமது குடும்பத்தை பதிவு செய்ய வேண்டிய அவசியம் இல்லை
அரசருக்குச் சொந்தமான நிலத்தில் விவசாயம் செய்தவர்கள் மட்டும்தான் தானியத்தில் ஒரு பகுதியை அரசருக்கு தரவேண்டும்.
சூழலை பொறுத்து குற்றவாளிகளுக்கு மிதமாகவோ கடுமையாகவோ அபராதம் விதிக்கப்பட்டது என சுட்டிக் காட்டிடுகிறார்.

i) ஸ்ரீகுப்தர் - பொ. ஆ. 240-280
ii) கடோத்கஜர் - பொ. ஆ. 280-319
iii) முதலாம் சந்திரகுப்தர் - பொ. ஆ. 319-335
iv) சமுத்திரகுப்தர் - பொ. ஆ. 335-370
v) ராமகுப்தர் - பொ. ஆ. 370-375
vi) இரண்டாம் சந்திரகுப்தர் - பொ. ஆ. 375-415
vii) முதலாம் குமாரகுருபர் - பொ. ஆ. 415-455
viii) ஸ்கந்தகுப்தர் - பொ. ஆ. 455-467 

1. இலக்கிய சான்றுகள்
2. கல்வெட்டுச் சான்றுகள்
3. நாணய ஆதாரங்கள்
இலக்கிய சான்றுகள்:
1. நாரதர், விஷ்ணு, பிருகஸ்பதி, காத்யானர் ஸ்மிருதிகள்
2. அரசருக்கு கூறுவது போன்று எழுதப்பட்டுள்ள காமந்தகாரின் நீதி சாரம் என்ற தரும சாஸ்த்திரம் 
(பொ.ஆ.400)
3. விசாகதத்தரின் தேவி சந்திர குப்தம், முத்ராராட்சகம் ஆகியவை குப்தரின் எழுச்சி குறித்த விவரங்கள் அளிக்கின்றன,
4. புத்த, சமண இலக்கியங்கள்
5. காளிதாசர் படைப்புகள்
6. இரண்டாம் சந்திரகுப்தர் காலத்தில் இந்தியாவிற்கு வருகை வருகை தந்த சீனப்பயணி பாஹியான் குறிப்புகள்.
கல்வெட்டுச் சான்றுகள்:
1. மெஹரோலி இரும்புத் தூண் கல்வெட்டு முதலாம் சந்திரகுப்தரின் சாதனைகளை குறிக்கிறது.
2. அலகாபாத் தூண் கல்வெட்டு: சமுத்திர குப்தரின் ஆட்சி, அவரது ஆளுமை, சாதனைகள் ஆகியவற்றை இது விளக்குகிறது.இதனைப் பொறித்தவர் ஹரிசேனர் இது 33 வரிகளில் நாகரி வரி வடிவத்தில் சமஸ்கிருதத்தில் எழுதப்பட்டுள்ளது.
நாணய ஆதாரங்கள்:
1. குப்த அரசர்கள் வெளியிட்ட நாணயங்களின் உருவங்கள் பொறிக்கப்பட்டுள்ளன.
2. இந்தக் தங்க நாணயங்கள் குப்தா அரசர்களின் பட்டங்கள் குறித்தும் அவர்கள் நடத்திய வேதச் சடங்குகள் குறித்தும் தெரிவிக்கின்றன.

வணிகர்கள்:
"சிரேஷ்டி", "சார்ந்தவஹா" என்ற இரு வேறுபட்ட வகைகளை சேர்ந்த வணிகர்கள் இருந்தனர்.சிரேஷ்டி என்பவர் ஒரே இடத்தில தங்கி இருந்து வாணிபம் செய்பவர் ஆவார். சார்த்தவஹா என்பவர் ஊர் ஊராக சென்று வாணிபம் செய்பவராக இருந்தார்.
வணிகக்குழுக்கள்:
குப்தர் காலத்தில் பொருள்களின் உற்பத்தி, அதிகரிப்பு வணிக விரிவாக்கம் ஆகியவற்றில் வணிகர் குழுக்களின் பங்கு அதிக அளவு இருந்தது. இக்குழுக்கள் தன்னாட்சி பெற்ற அமைப்புகளாக இருந்தன. இவர்களது சட்டதிட்டங்கள் அரசாங்கம் மதித்தது. இந்த வணிக குழுக்களின் அமைப்பு மற்றும் செயல்பாடுகளை குறித்து "நாரத ஸ்மிருதி" "பிருகஸ்பதி ஸ்மிகுதி" போன்ற நூல்கள் விளக்குகின்றன. 
ஒரு குழுவில் ஒரு குழுத்தலைவர் மற்றும் ஐந்து நிர்வாக அதிகாரிகள் இருந்ததாக இவைக் குறிப்பிடுகின்றன. குழுச்சட்டங்கள் எழுத்துபூர்வமாக இருக்க வேண்டும் என்ற உறுப்பினர்களின் தகராறு களின் மீது தீர்ப்பு வழங்கியது குறித்து குறிப்பிட்டு இருக்க வேண்டும் என்று கூறப்படுகிறது. குழு தீர்ப்பு எப்படி இருந்தாலும் அரசிடம் ஒப்புதல் பெற வேண்டும் எனக் கூறப்பட்டுள்ளது.
பயணிகள் நலன்கள்:
பயணிகளின் நலன்களுக்காக நிழல் குடை, விடுதிகள், சாத்திரங்கள் கோயில்கள், தோட்டங்கள், மட்பாண்டங்கள் ஏற்படுத்தி தரும் கொடைநடவடிக்கைகளிலும் வணிகக் குழுக்கள் ஈடுபட்டு வந்ததற்கான சான்றுகள் கிடைத்துள்ளன.
மாவட்ட அளவிலான நிர்வாக அமைப்புகளில் வணிகக் குழுக்களின் தலைவர்கள் முக்கிய பங்காற்றியதாக கல்வெட்டுகள் கூறுகின்றன.
மேலும் வணிகத்தில் அதிகலாபம் ஈட்டுவதற்காக பானம் கடனாக பெறப்பட்டது அதிக வட்டிக்கு விடப்பட்டதற்கு குறிப்புகள் இக்கால சான்றுகளில் காணப்படுகின்றன.
இவ்வாறு குப்தர் கால வணிகக்குழுக்கள் தங்களது பங்களிப்பினை வணிகத்தில் செலுத்தி வாணிபம் பெறுக உதவி செய்தது.இதன் மூலம் குப்தர்களின் பொருளாதாரம் வேகமாக உயர்ந்தது.

குப்தர் காலத்தில் அரசு சார்பில் ஏராளமான பாசன பணிகள் மேற்கொள்ளப்பட்டதன் விளைவாக வேளாண்மை மேம்பாடு அடைந்தது. பஹார்பூர் செப்பேடு அரசர் தன நிலத்தின் ஒரே உரிமையாளர் எனக்  கூறுகிறது. பஹார்பூர் செப்பேடுகளின்படி உஸ்தாபலா என்ற அதிகாரி நிலா பரிமாற்றம் தொடர்பான ஆவணங்களை பாதுகாத்தார். கிராமநிலங்கள் தொடர்பான ஆவணங்களை கிராமகணக்கர் பராமரித்தார். குப்தர் காலத்தில் நிலம் கீழ்கண்டவாறு பிரிக்கப்பட்டிருந்தன.
பெயர் நிலப்பிரிவு
1.க்ஷேத்ர - பயிரிடக் கூடிய நிலம்
2. கிலா - தரிசுநிலம்
3. அப்ரஹதா - காடு அல்லது தரிசுநிலம்
4. வாஸ்தி - குடியிருக்கத் தகுந்த நிலம்
5. கபடசஹாரா - மேய்ச்சல் நிலம்
பல்வேறு விதமான நிலக்குத்தகை முறை:
1. நிலக்குத்தகை வகை - உரிமையின் தன்மை
2. நிவி தர்மா - அறக்கட்டளை மூலம் நிலமான்யம்
3. நிவிதர்ம அக்சயினா - நிரந்தர அறக்கட்டளை பெற்றவர் அதன் வருவாயை பயன்படுத்தி கொள்ளலாம்.
4. அப்ரதா தர்மா - வருவாயை பயன்படுத்தலாம். தானம் செய்ய முடியாது நிர்வாக உரிமை கிடையாது.
5. பூமி சித்ராயனா - தரிசு நிலத்தை சாகுபடி நிலமாக மாற்றுபவர்க்கு தரப்படும் உரிமை - குத்தகை விலக்கு
6. அக்ரஹாரா மானியம் - பிராமணர்களுக்கு தரப்படுவது வரிகிடையாது.
7.தேவக்கிரஹாரமானியம் - கோயில் மராமத்து வழிபாடு போன்றவற்றிற்காக கொடுக்கப்படுவது
8. சமயச் சார்பற்ற மானியம் - நிலப்பிரபுக்களுக்கு தரப்பட்ட மானியம்.

பண்டைய இந்தியாவில் "குப்தர்களின் இந்தியாவில் குப்தர்களின் காலம் பொற்காலம்" என்ற அழைக்கப்படுகிறது.
பொற்கால ஆட்சி:
எல்லாத் துறைகளிலும் சமமான வளர்ச்சி இருப்பின் அந்த ஆட்சியை பொற்கால என்று அழைக்கலாம். குப்தர்காலத்தில் உலோகவியல், வணிகம், கட்டிடக்கலை, சிற்பங்கள், ஓவியங்கள், இலக்கியங்கள், கல்வி, கணிதம், வானவியல் மற்றும் குப்தர்கள் காலம் பொற்காலம் என உறுதியாகிறது.
உலோகக்கலை:
குப்தர்கள் காலத்தில் மிகச்சசிறப்பாக வளர்ந்த தொழில் உலோகவியல் தொழிலாகும். இக்காலத்தில் உலோகவியல் நுட்பங்கள் உச்சத்தில் இருந்தது என்பது நிறுவுவதற்கு தில்லி குத்துமினார் வளாகத்தில் இருக்கும் "மெஹ்ரோலி" இரும்புத்தூணைக் கூறலாம். இன்றளவும் அத்தூண் துருபிடிக்கவில்லை.
கட்டிடக்கலை:
குப்தர்கள் கட்டிடக்கலையில் புதிய பரிமாணங்களை தொட்டனர். குடவரைக் கோயில்களை அமைத்து அதன்முகப்பு பகுதியில் அலங்கரித்திலும் உட்புறத்தி தூண் வடிவமைப்பிலும் விரிவான புதிய மாற்றங்கள் கொண்டு வரப்பட்டன. உதாரணமாக அஜந்தா, பாக், எல்லோரா குகைகள்.
கைவினைக் கலை:
பெரிய அளவில் உலோகச் சிற்பங்களை வார்க்கும் கலையை குப்தர் காலத்து கைவினைக் கலைஞர்கள் மிகவும் கலை நுணுக்கங்களோடு செய்தனர்.(எ.கா) நாளாந்த 18 ஆதி புத்தர் சிலை
ஓவியக்கலை:
குப்தர் கால் ஓவியக்கலை வளர்ச்சி அபிரிமிதமானது. குப்தரின் சுவரோவியங்கள் அஜந்தா, பாக், பாதாமி ஆகிய இடங்களில் காணப்படுகின்ற்ன.
கல்வி:
குப்தர்கள் கல்விக்கு அளித்த முக்கியத்துவம் அவர்கள் நாளாந்த பல்கலைக்கழகத்தை ஆதரித்தலில் இருந்து தெரிந்து கொள்ளலாம். உலகின் பல்வேறு இடங்களிலிருந்து எல்லாம் மாணவர்கள் கல்வி பயில இங்கு வந்தனர்.
அறிவியல்:
பதின்ம இலக்க முறையை கண்டுபிடித்து இவர்கள் கணிதத்தின் மீது வைத்திருந்த ஆவலை காட்டுகிறது. ஆரியப்பட்டர் சூரிய கிரகணங்களின் உண்மையான காரணங்களை ஆராய்ந்தார். வராகமிரரின் பிருகத்சம்ஹதாநூல் வானவியல், புவியலின் கலைக் களஞ்சியமாகும்.
மருத்துவ அறிவியலில் முன்னேற்றம், தங்கம், நாணயங்கள் புழக்கம் முதலியவை மூலம் குப்தர் காலம் பொற்காலம் என்ற கூற்று மெய்ப்பிக்கப்படுகிறது.