i) குஷாண அரசர்களில் புகழ்பெற்றவர் கனிஷ்கர் ஆவார்
ii) பௌத்தத்தின் மகாயானப்பிரிவை இவர் ஆர்வமுடன் பின்பற்றினார், நான்காம் பௌத்த மகா சங்கத்தை கூட்டியவர்
iii) இவரது காலத்தில் தான் காந்தார கலை வளர்ச்சியுற்றது.
iv) அஸ்வகோஷர், பார்ஸ்வர், வசுமித்ரர், நாகார்ஜுனர் ஆகிய பௌத்த தத்துவ ஞானிகளை ஆதரித்தவர் கனிஷ்கர்.

i) ரோமானியக் குடியரசு பொ.ஆ.மு 27ல் பேரரசர் அகஸ்டஸின் கீழ் ஒரு பேரரசு ஆயிற்று.
ii) ஐரோப்பாவிலும் வாடாஆப்பிரிக்காவிலும் பெற்ற வெற்றிகள் மூலம் குவிந்திருந்த மிகப்பெரும் செல்வங்களைத் தனது கட்டுப்பாட்டில் வைத்திருந்த ரொம்பதான் உலகிலேயே மிகப்பெரிய செலவச் செழிப்பு மிக்க நகரமாகும்.

i) அலெக்ஸ்சாண்டரின் திறமை மிக்க தளபதிகளுடன் ஒருவரான செலியுகஸ் நிகேடர் பொ.ஆ.மு 311க்குப் பிறகு பிரிஜியா (துருக்கி) தொடங்கி சிந்து நதி வரையிலான ஒரு மிகப்பெரிய பரப்பில் வெற்றிகரமாக தனது ஆட்சியை நிறுவினார்.
ii) பொ.ஆ.மு 305 வாக்கில் சந்திரகுப்தர் செலியுகசை எதிர்த்து போரிட்டு அவரைத் தோற்கடித்தார். இருப்பினும் இது அலெக்ஸ்சாண்டரின் ஏனைய ஆளுநர்களுக்கு ஏற்பட்டதை போன்ற கொடூரமான தோல்வி அல்ல.

i) பண்பாட்டுத் தாக்கங்கள் சங்கமிக்குமிடத்தில் அமைந்துள்ள காந்தாராம் கிரேக்க மற்றும் ரோமானிய பண்பாடுகளின் செல்வாக்கு ரோமானியம் உட்பட்டது.பொ.ஆ. முதல் நூற்றாண்டில் காந்தாராக் கலை வடிவங்கள் வளர்ச்சியடைந்தன.
ii) குஷாணப் பேரரசுக் காலத்தில் ரோமுடனான அதன் தொடர்புகளினால் ரோமானியக் கலைநுட்பங்கள் இந்தியக் காலை நுட்பங்களோடு கலந்து, வடமேற்கு இந்தியா முழுதும் பின்பற்றப்பட்டன.
iii) ஆன்மநிலையில் - கண்கள் [பாதி மூடிய நிலையில் தியானத்திலிருந்து புத்தரை சித்தரித்ததற்காக காந்தாராகலை புகழ் பெற்றது.

(i) பல்லவர்களின் தோற்றம் குறித்து அறிஞர்களிடையே கருத்தொன்றுமையில்லை.
(ii) தொடக்ககால அறிஞர்கள் சிலர் பார்த்தியர் எனும் அரச மரபின் மற்றொரு பெயரான 'பஹல்வ' என்ற சொல்லின் திரிபே பல்லவ ஆகும் என்ற கருத்தைக் கொண்டிருந்தனர்.
(iii) தக்காணத்தில் ஆட்சி புரிந்த வாகாடகர்கள் என்ற பிராமண அரச குலத்தின் ஒரு பிரிவினரே பல்லர்கள் என்ற கருத்து நிலவுகிறது.
(iv) இருப்பினும் பல்லவர்கள் தொண்டை மண்டலத்தைச் சேர்ந்தவர்கள் என்ற கருத்தே அறிஞர்களால் பரவலாக ஏற்றுக் கொள்ளப்படுகிறது.

i) சந்திர குப்தரின் புதல்வர் பொ.ஆ.மு.297-ல் அமைதியான, இயல்பான ஆட்சி மாற்றம் மூலம் அவருக்கு பின் ஆடசியில் அமர்ந்தார்.
ii) பிந்து சாரர் நல்ல திறமையான அரசர். மேற்கு ஆசியாவின் கிரேக்க அரசுகளுடன் நல்லுறவு பேணும் தனது தந்தையின் வழியைத் தொடர்ந்தார்.

i) தட்சசீலம் கல்வி மற்றும் கலாச்சாரத்தை போதிக்கும் முக்கிய மையமாகும். 1940 ல் சர்ஜாண் மார்ஷல் இந்த நகரைக் கண்டறிந்தார்.  
ii) இங்கு கல்வி கற்க வெகு தொலைவில் இருந்து மக்கள் வந்துள்ளார்கள்.
iii) எந்த ஒரு நாகரீகத்திலும் இல்லாத உயர்ந்த அறிவார்ந்த சாதனைகளைப் படைத்ததாக தட்சசீலம் கருதப்படுகிறது.
iv) பாணினி தனது புகழ்பெற்ற "அஷ்டத்யாயி" என்ற இலக்கிய நூலை இங்கு தான் எழுதினார். 

1.குஜராத் மாநிலத்தில் உள்ள கிர்நார் என்ற இடத்தில் இக்கல்வெட்டு காணப்படுகிறது.
2."ருத்ரராமன்" என்ற மன்னர் இக்கல்வெட்டை செதுக்கினார்.
3. இக்கல்வெட்டு இரண்டு காரணங்களுக்காக முக்கியத்துவம் பெறுகிறது.
i) மேற்கே குஜராத் வரை மெளரியப் பேரரசு பரவி இருந்ததை உறுதி செய்கிறது.
ii) சந்திர குப்தரின் புகழ் அவர் இறந்து நான்கு நூற்றாண்டு ஆனா பின்னரும் தொடர்ந்தது என்பதைக் கூறுகிறது.

i) 'முத்ராட்சம்' என்பது விசாகத்தத்தரால் எழுதப்பட்ட நாடக நூல்.
ii) இந்நூல் மகத அரியணையில் சந்திரகுப்தர் அமர்ந்ததைப் பற்றியது. சந்திரகுப்தருக்கு எதிரான படையெடுப்பைத் தடுக்க அவரது தலைமை ஆலோசகர் 'சாணக்கியர்' அல்லது 'கெளடில்யா' தீட்டிய யுக்திகளைப் பட்டியலிடுகிறது.

நெடுஞ்செழியன் சேரர், சோழர், ஐந்து வேளிர் குல சிற்றரசர்கள் (திதியன், எழினி, எருமையூரான், இருங்கோவேண்மான், பொருநன்) ஆகியோரின் கூட்டுப்படைகளைத் தலையாலங்கானத்துப் போரில் வெற்றி கொண்டதற்காகப் புகழப்படுகிறார்.
மேலும் சிற்றரசர்களிடமிருந்து (வேளிர்) மிலலை, முத்தூர் (புதுக்கோட்டை மாவட்டம்) என்னும் இடங்களைக் கைப்பற்றிய பெருமை இவரையே சாரும்.
கொற்கையின் தலைவனென்றும், திருநெல்வேலி கடற்கரைப் பகுதியில் வாழும் மீன் பிடிக்கும், போர்புரியும் திறன் பெற்ற தென்பகுதி பரதவர்களின் தலைவனென்றும் இவர் புகழப்படுகிறார். 

கீழ்காணும் கிரேக்க, லத்தீன் சான்றுகள் தொலைதூர வணிகம், பண்பாட்டுத் தொடர்புகள் குறித்த செய்திகளைத் தெரிவிக்கின்றன,
1. பொ. ஆ. முதலாம் நூற்றாண்டைச் சேர்ந்த தொன்மையான கிரேக்க நூலான எரித்தரியக் கடலின் பெரிப்ளஸ்.
2. பொ. ஆ. முதலாம் நூற்றாண்டில் மூத்த பிளினி எழுதிய 'இயற்கை வரலாறு'(Natural History).
3. பொ.ஆ. இரண்டாம் நூற்றாண்டில் தலாமி எழுதிய ஜியோகிரபி (புவியியல்).
4. ரோமானியரின் வரைபடமான பீயூட்டெஞ்செரியன் அட்டவணை (Peutingerian Table).     

1. ஆந்திரா - கர்நாடகப் பகுதிகளில் காணப்படும், பிராகிருத மொழியில் பொறிக்கப்பட்ட அசோகர் கல்வெட்டுகள்.
2. தமிழக, கேரளக் குகைகளில் காணப்படும் தமிழ் - பிராமி கல்வெட்டுகள்: மாங்குளம், ஜம்பை, புகளூர் முதலானவை.
3. ஆந்திரா பகுதியிலுள்ள சாதவாகனர் கல்வெட்டுகளும் பிறபெளத்த கல்வெட்டுகளும்.
4. தமிழகப் பகுதியில் கிடைத்துள்ள மட்பாண்டங்கள், மோதிரம், கற்கள் ஆகியவற்றில் பொறிக்கப்பட்ட எழுத்துக்கள்; இந்தியாவிற்கு வெளியே பெரனிக்கே, குவாசிர் அல் காதம் (எகிப்து), கோர் ரோரி (ஓமன்). குவாங்லுக் (தாய்லாந்து) போன்ற இடங்களில் காணப்படும் ஆவணங்கள்.   

நாணயச் சான்றுகள்:
i) ஆந்திரா-கர்நாடகா பகுதிகளின் சாதவாகனர் மற்றும் அவர்களுக்கு முந்தைய குறுநில மன்னர் வெளியிட்ட நாணயங்கள்.
ii) சங்க காலச் சேர, சோழ, பாண்டிய அரசர்களும் வேளிரும் வெளியிட்ட நாணயங்கள்.
(iii) தங்கம், வெள்ளி, தாமிரத்தாலான ரோம நாணயங்கள். 

இந்தியாவில் சமணம் வீழ்ச்சி அடைந்ததற்கான காரணம்:
(i) அரச ஆதரவை சமணம் இழந்தது.
(ii) திகம்பரர், ஸ்வேதம்பரர் எனப் பிளவு ஏற்பட்டது.
(iii) ஒரு மத இயக்கமாகச் செயலாற்றும் துடிப்பைக் காலப்போக்கில் இழந்தது.
(iv) குழு மன நிலை சமணத்தை பலவீனப்படுத்தியது.
(v) சமண மத நடைமுறைகளின் கடுமையும் அதன் வீழ்ச்சிக்குக் அமைந்தது.
(vi) ஒரு போட்டி மதப்பிரிவாக பெளத்தம் பரவி, சமணத்தை பின்னுக்கு தள்ளியது.

(i) சமணம் ஒரு சமத்துவமான மதம்.
(ii) பிறப்பின் காரணமாக எந்தவித ஏற்றத்தாழ்வுகளையும் அனுமதிப்பதில்லை.
(iii) சமூகத்தில் ஒருவருடைய தகுதிநிலையை முடிவு செய்வது அவரது செயல்கள்தானே தவிர பிறப்பல்ல என கூறுகிறது.
(iv) ஒருவன் தன் செயலால் பிராமணனாக சத்ரியனாக, வைசியனா, சூத்திரனாக மாறுகிறான் என சமணம் நம்புகிறது.
(v) பிறப்பின் காரணமாக பெருமை கொள்வது பாவம் எனக் கூறுகிறது.
(vi) பெண்களும் துறவிகளாக ஏற்றுக்கொள்ளப்பட்டார்கள்.

(i) வர்த்தமான மஹாவீரர் சமணப்பரம்பரையில் 24வது தீர்த்தங்கரர்.
(ii) வைசாலிக்கு அருகாமையில் உள்ள குந்த கிராமத்தில் ஷத்ரிய வகுப்பைச் சேர்ந்த சித்தார்த்தருக்கும். திரிசலைக்கும் வர்த்தமானர் மகனாகப் பிறந்தார்.
(iii) தனது 30வது வயதில் துறவு பூண்ட வர்த்தமானர் 12 ஆண்டுகாலம் காடுகளில் சுற்றி அலைந்தார்.
(iv) 42வது வயதில் ஞானத்தைப் பெற்றார்.
(v) அதன் பின் அவர் மகாவீரர் என்ற ஜீனா என்றும் அழைக்கப்பட்டார்.
(vi) அவரது கருத்துக்கள் சமணம் என்று வழங்கப்பட்டது.

1. கொல்லாமை (அஹிம்சா)
2. கள்ளாமை (அஸ்தேயா)
3. பொய்யாமை (சத்யா)
4. புலனடக்கம்  (பிரும்மச்சரியா)
5. பொருள் பற்றின்மை (அபரிக்ரஹா)
ஆகியவை சமணத்துறவிகளின் ஐம்பெரும் சூளுரைகள் ஆகும்.

சமண மதத்தினர் அனைவரும் கடைபிடிக்க வேண்டிய மூன்று கொள்கைகள் (திரிரத்தினங்கள்) மும்மணிகள் என்று அழைக்கப்படுகின்றன.
அவையாவன:
1. நன்னம்ம்பிகை (சம்யோக்-தர்ஷனா)
2. நல்லறிவு  (சம்யோக்-ஞானா
3. நன்னடத்தை (சம்யோக்-மஹாவ்ரதா)

(i) இராமாயணம், மகாபாரதம் ஆகிய இதிகாசங்கள்.
(ii) தர்ம சாஸ்திரங்கள், திரிபீடகங்கள் ஜாதகக் கதைகள் போன்ற நூல்கள், சமண நூல்கள்.
(iii) அர்ரியன் போன்ற கிரேக்கர்களின் குறிப்புகள் ஆகியவை இக்காலத்துக்கான இலக்கியச் சான்றுகளாகும்.
(iv) தொல்லியல் சான்றுகளும் இவற்றை உறுதிப்படுத்துவதாக உள்ளன.

புராண, பெளத்த,சமண மரபுச் சான்றுகளின்படி 16 மகா ஜனபதங்கள் பற்றி அறிய முடிகிறது.
அவையாவன:-
1. காந்தாரம்
2. காம்போஜம்
3. அசகம்
4. வத்சம்
5. அவந்தி
6. சூரசேனம்
7. சேதி
8. மள்ளம்
9. குரு
10. பாஞ்சாலம்
11. மத்ஸ்யம்
12. வஜ்ஜி (விரஜ்ஜி)
13. அங்கம்
14. காசி
15. கோசலம்
16. மகதம்

கலைத்திறன்:
1. ஹரப்பா நாகரீகப்பகுதியிலிருந்து கிடைக்கும் சுடுமண் உருவங்கள், மட்பாண்டங்களில் காணப்படும் ஓவியங்கள், வெண்கல உருவங்கள் ஆகியவை ஹரப்பா மக்களின் கலைத்திறனை உணர்த்துகின்றன.
2. ஸ்டீட்டைட் கல்லில் அமைந்த மதகுரு, செம்பாலான நடனமாடும் பெண், ஹரப்பா மொகஞ்சாதாரோ, டோலாவிரா ஆகிய இடங்களில் கிடைத்த கல் சிற்பங்கள் ஹரப்பாவின் கலைப்படைப்புகள் ஆகும்.
பொழுதுபோக்கு:
பொம்மை வண்டிகள், கிலுகிலுப்பைகள், சக்கரங்கள், பம்பரங்கள், சதுரங்க விளையாட்டில் பயன்படுத்தப்படும் காய்கள், கட்டங்கள் வரையப்பட்ட பலகைகள் ஆகியவை ஹரப்பா மக்களின் பொழுதுபோக்கு விளையாட்டுக்குச் சான்றாகும்.

நர்மதை, கோதாவரி, கிருஷ்ணா,யமுனை உள்ளிட்ட ஆறுகளின் சமவெளிகளில் இடைபழங்கற்கால நாகரீகங்கள் பரவி இருந்தன.

1. இந்தியாவில் நன்கு அறியப்பட்ட ஹோமினின் புதை படிவம் மத்திய பிரதேசத்திலுள்ள ஹோசங்காபாத் அருகேயுள்ள ஹத்னோராவில் கண்டுபிடிக்கப்பட்டதாகும்.
2. அது ஒரு மண்டை ஓட்டின் மேல் பகுதி.
3. இதை நர்மதை மனிதன் என்று தொல்லியல் ஆய்வாளர்கள் குறிப்பிடுகிறார்கள்.
4. ஆர்க்கைக் ஹோமோ சேப்பியன்ஸ் என்னும் மனித இனம் வாழ்த்ற்கான அடையாளமாக இது கருதப்படுகிறது.

1. மனித இனத்தின் மூதாதையர் முதலில் ஆப்பிரிக்காவில் தோன்றி, பின்னர் உலகத்தின் வெவ்வேறு பகுதிகளுக்கு இடம் பெயர்ந்தனர்.
2. இவ்வாறு ஆப்பிரிக்காவை விட்டு வெளியே முதன் முதலாக இடம்பெயர்ந்த மனித இனம் ஹோமா எரக்டஸ் ஆகும்.
3. இவர்கள் ஹோமோ சேப்பிபயன் ஸை போல மேம்பட்ட மொழியைக் கொண்டிருக்கவில்லை.
4. சில ஒலிகள், மற்றும் சைகைகளைச் சார்ந்த மொழியை பயன்படுத்தி இருக்கலாம்.